*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی >  ویژه‌نامه‌ها > جهاد اقتصادی 


جهاد اقتصادی شماره خبر: ٤٠٠٤٣٥ ١٦:٠١ - 1397/03/06   دکترحسین صمصامی  استاد وعضو هییت علمی دانشگاه شهید بهشتیجایگاه بانکداری بدون ربا در اقتصاد مقاومتی و تولید ملی ارسال به دوست نسخه چاپي


دکترحسین صمصامی  استاد وعضو هییت علمی دانشگاه شهید بهشتیجایگاه بانکداری بدون ربا در اقتصاد مقاومتی و تولید ملی

دکترحسین صمصامی استاد وعضو هییت علمی دانشگاه شهید بهشتی


دیدگاه شهید صدر درباره بانک ربوی چیست؟ شهید صدر در کتاب «البنک اللاربوی فی الإسلام»، بانک تجاری متعارف را در نظر می‌گیرد و می‌گوید: چون عملیات تجهیز و تخصیص منابع در بانک متعارف قرض است، لذا ربوی است و فعالیت‌های آن از نظر اسلام غیر مجاز است. به این معنی که بانک‌ها، پول را از مشتری دریافت می‌کنند و سالیانه درصد مشخصی از سود را به آن می‌پردازند، از سوی دیگر بانک‌ها پول را به‌صورت وام و در مدت معین قرض می‌دهند و درصدی معین علاوه بر مبلغ قرض را از مشتری بازپس می‌گیرند که بدل به ربا می‌شود که ایشان برای حذف این فعالیت ربوی طرحی را ارائه می‌دهند. بنابراین شهید صدر بانک متعارف تجاری را در نظر گرفته‌اند و پیشنهاد می‌دهند در تجهیز منابع بانک، قرض بدون ربا را در نظر بگیریم، یعنی سپرده مشتری در بانک بدون سود قرار خواهد گرفت، یا این‌که اگر می‌خواهند سودی نصیب مشتری بشود سپرده دیگری که حالت وکالت دارد نزد بانک قرار می‌دهد که اتفاقاً شهید صدر می‌گویند...

جایگاه بانکداری بدون ربا

در اقتصاد مقاومتی و تولید ملی

دکترحسین صمصامی

استاد وعضو هییت علمی دانشگاه شهید بهشتی

دیدگاه شهید صدر درباره بانک ربوی چیست؟

شهید صدر در کتاب «البنک اللاربوی فی الإسلام»، بانک تجاری متعارف را در نظر میگیرد و میگوید: چون عملیات تجهیز و تخصیص منابع در بانک متعارف قرض است، لذا ربوی است و فعالیتهای آن از نظر اسلام غیر مجاز است. به این معنی که بانکها، پول را از مشتری دریافت میکنند و سالیانه درصد مشخصی از سود را به آن میپردازند، از سوی دیگر بانکها پول را بهصورت وام و در مدت معین قرض میدهند و درصدی معین علاوه بر مبلغ قرض را از مشتری بازپس میگیرند که بدل به ربا میشود که ایشان برای حذف این فعالیت ربوی طرحی را ارائه میدهند. بنابراین شهید صدر بانک متعارف تجاری را در نظر گرفتهاند و پیشنهاد میدهند در تجهیز منابع بانک، قرض بدون ربا را در نظر بگیریم، یعنی سپرده مشتری در بانک بدون سود قرار خواهد گرفت، یا اینکه اگر میخواهند سودی نصیب مشتری بشود سپرده دیگری که حالت وکالت دارد نزد بانک قرار میدهد که اتفاقاً شهید صدر میگویند: این سپرده است و بانک از طرف مشتری وکالت دارد تا این پول را در فعالیتهای مضاربه عقود اسلامی وارد کند که منظور شهید صدر مضاربه عام است و به نوعی مشارکت است و بانک سهم سود مشتری را میپردازد و نیز میتواند حقالوکاله خودش را برداشت کند. منابعی را که بانک بهصورت قرض بدون ربا و یا وکالت از مشتریان گردآوری کرده است را میتواند بهصورت مستقیم سرمایهگذاری کند و یا آن را به عاملی بدهد و درصدی را بهعنوان واسطهگری دریافت کند یا حقالوکاله خودش را بردارد و باقی سود را به مشتری برگرداند، این عملیات سود واقعی و بدون رباست.

آیا با تعریف شهید صدر از بانک، در طرح بانکداری بدون ربا دچار اشکال و تناقض نمیشویم؟

طراحی بانک تجاری، برای فعالیت تجاری و عملیات در بازارهای پولی و نه فعالیتهای واقعی اقتصادی است که با تداعی شهید صدر از بانک متفاوت است، لذا یکی از بزرگترین اشتباهاتی که شهید صدر مرتکب شدهاند همین تداعی غلط از هدف اصلی طراحی بانک است که این تداعی ایشان بهعنوان خشت اول و سنگ بنا قرار گرفته است که خیلی موفق نبوده است. اوایل انقلاب شهید صدر به ایران میآید و آخرین نوشتههای ایشان در مجموعهای تدوین میشود که ایشان طرح بانکداری بدون ربا را مطرح میکند. بعد از انقلاب و در سال 1363 بر اساس این طرح، قانون بانکداری بدون ربا را نوشتیم که تخصیص و تجهیز منابع در آن یا بهصورت قرضالحسنه است که سپردههای سرمایهگذاری است و بانک وکیل مشتری است، بعد گفتیم در تخصیص منابع این پولها در عقود اسلامی به کار گرفته میشود که البته عقود اسلامی را که شهید صدر مطرح کردند با استفاده از عقود اسلامی اعم از مشارکت و مضاربه عام بود که ما عقود مبادلهای مانند فروش اقساطی و جعاله و اجاره به شرط تملیک را هم به آن اضافه کرده و دامنه عقود را گسترش دادیم، این طرح بهعنوان قانون عملیات بانکی بدون ربا به سیستم بانکی ابلاغ شد. از سال 1363 تا به امروز که 34 سال از ابلاغ این قانون میگذرد، اگر عملکرد بانکها را بررسی کنیم، متوجه میشویم که بانکها در اجرا مانند بانک ربوی عمل کردهاند؛ یعنی بانکها به غیر از سپردههای قرضالحسنه، به سایر سپردهها تحت عنوان علیالحساب سود ثابتی را به مشتری پرداخت کردهاند که این سود حداقل سود ثابت و تضمین شده است. سیستم بانکی هیچگاه کمتر از سود علیالحساب به مشتریان پرداخت نکرده است، در حالیکه در قانون و طرح شهید صدر چنین چیزی وجود ندارد، یعنی این سود علیالحساب حالت سود قطعی به خودش گرفته است. از سوی دیگر بانک، منابع را تحت عنوان عقود اسلامی اعم از عقد مشارکتی یا مبادلهای به مشتریان پرداخته است، در واقع پولی به مشتریان پرداخت کرده و سود ثابتی را از آنها درخواست کرده است، اگر عقود مبادلهای باشند سود ثابت مشکلی نخواهد داشت، اما در عقود مشارکتی، سود ثابت معنایی پیدا نمیکند. بانک در عقود مشارکتی میگوید که در صورت ضرر یا عدم ضرر، مقدار ثابت سود پرداخت خواهد شد. درست است که در عقود مبادلهای سود ثابت اشکالی ندارد، اما کلیه فعالیتهایی را که باید خود بانک در چهارچوب قرارداد انجام بدهد، به مشتری منتقل کرد؛ مثلاً در فروش اقساطی، بانک باید خودرو را به نام خودش خریداری کند و مشتری منتقل کند، اما اینجا بانک این کار را انجام نداده و به مشتری وکالت داده تا او این کار را انجام بدهد که البته این کار مشکل شرعی ندارد، اما چون این کار برای بانک هزینه ایجاد میکند، بنابراین برای فرار از هزینهها این کار را به مشتری سپرده است. مشتریان گاهی این کار را به درستی انجام میدهند و گاهی هم با ارائه فاکتور صوری از انجام این کار سر باز میزنند و بحث از حالت فروش اقساطی خارج میشود.

چرا بانک در بحث پرداخت تسهیلات یا سود تثبیت شده چنین کاری را انجام میدهد؟

علت این است که بانک، فعالیتهای واقعی اقتصادی ندارد، بانک امروز پولی میگیرد و پولی میدهد، یعنی مانند بانک ربوی عمل میکند و طراحی بانک برای فعالیتهای قرضی است نه فعالیتهای غیرقرضی، لذا وقتی تلاش میکنید بانک را مجبور به ورود به فعالیتهای غیرقرض و واقعی کنید، بانک برای گریز از هزینهها، راههایی برای خودش پیدا میکند. افرادی هم به لحاظ فقهی راههای نجات را به سیستم بانکی آموزش دادهاند و سیستم بانکی هم این راهها را مستمسک خود قرار داده که منجر به وضعیت موجود شده است، آنچه که ما امروزه شاهد هستیم حاصل طراحی غلطی است که بانکداری بدون ربا بر اساس آن انجام شده است، این طراحیها در چهارچوب قانونی تنظیم شده تا بانکها آن را انجام دهند. یعنی پول میگیرد و پول میدهد، و نرخ سود را در قالب عقود مختلف اسلامی تثبیت میکند و به اسم عقود این کار را انجام میدهد و حاصل کار این میشود که وجود دارد و علما هم اعتراض میکنند.

پیشنهاد و راهکارهای عملی شما برای این اصلاح طرح چیست؟

پزشک برای هر بیمار و متناسب با تشخیص بیماری او، راهکار درمانی ارائه میکند. بر اساس این آسیبشناسی که عرض کردم، راهکار ما این است که فعالیتهای واقعی را از دوش سیستم بانکی برداریم و سیستم بانکی را در چهارچوب فعالیتهای قرضی هدایت کنیم، در این راهکار، طراحی بانک به این معنا که بخواهد عقود اسلامی را اجرا کند وجود ندارد، بانک فعالیتهای قرضی انجام میدهد اما چون قرض همراه با بازار تبدیل به ربا میشود این نوع فعالیت هرگز نمیتواند با سود اضافه وجود داشته باشد، اما اینکه درآمد بانک از کجا تأمین شود و چه انگیزههایی برای این کار وجود دارد را بهطور مفصل در یکی از کتابهایم بحث کردهام.

آیا سیستم بانکی درایران میتواند در خدمت تولید ملی قرار بگیرد؟

بانک مرکزی اعلام کرده است که سیستم بانکی ایران در سال گذشته، حدود 600 هزار میلیارد تومان تسهیلات به سیستم اقتصادی پرداخت کرده است، نتیجه این مبلغ این بوده است که بر طبق آمار نه ماهه بانک مرکزی سرمایهگذاری سه درصد، رشد اقتصادی داشته است و این نشان میدهد که سیستم بانکی قادر نیست تا تسهیلات را به بخش واقعی هدایت کند. ستون فقرات اقتصادی مقاومتی، تولید است و حضرت آقا امسال را به سال حمایت از کالای ایرانی نامگذاری کردهاند، اما این سیستم بانکی نمیتواند در خدمت بخش واقعی اقتصاد یعنی تولید قرار بگیرد. راهکاری را که ما ارائه کردهایم باعث میشود تا منابع، در بخشهای واقعی تخصیص پیدا کنند. با وضعیت موجود، سیستم بانکی به سختی میتواند منابع را به سمت تولید هدایت کند و لازم است ساختار سیستم بانکی تغییر کند تا بتواند این کار را انجام بدهد، علیالخصوص با نظارتهای دقیقی که بانک مرکزی بر سیستم بانکی دارد. این کار بسیار سخت است و امکانپذیر نیست و لذا راهحل، تحول ساختاری سیستم بانکی است. بحث ما این است که شرایط موجود سیستم بانکی، قادر به اجرای عقود اسلامی نیست، عقود اسلامی به این معناست که بانک، منابع را به بخش واقعی اقتصاد هدایت کند، یعنی از تولید کالای ایرانی حمایت کند.

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA


خروج




شنبه ٠٢ شهريور ١٣٩٨
جستجوی وب
کانال تلگرام
با افق حوزه به روز باشید
با
کانال تلگرام