*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


مقاله, مقاله شماره خبر: ٤٠٨٢٢٥ ١٢:١٨ - 1398/04/29   سیره عملی ائمه معصومین‌ علیهم السلام در برخورد با زنان بدحجاب- مقاله ویژه نامه عفاف و حجاب ارسال به دوست نسخه چاپي


سیره عملی ائمه معصومین‌ علیهم السلام در برخورد با زنان بدحجاب- مقاله ویژه نامه عفاف و حجاب

سیره عملی ائمه معصومین‌ علیهم السلام در برخورد با زنان بدحجاب- مقاله ویژه نامه عفاف و حجاب


اشاره: «پوشش» یکی از شاخص‏های وجودی آدمی و وجه ممیز او از دیگر موجودات بوده و لذا جزء نیازهای فطری انسان به شمار می‏رود. این مهم در منطق الهی از چنان جایگاه رفیعی برخوردار است که قرآن کریم ضمن نعمت و هدیه الهی خواندن پوشش، به کارکردهاى مختلف آن‌ اشاره دارد که، مى‏فرماید: «اى فرزندان آدم، براى شما لباسى فرو فرستادیم که اندام شما را مى‏پوشاند و مایه زینت شما است... این از آیات خداوند است؛ باشد که متذکر شده، پند گیرید.» (اعراف/27)...


بالطبع و بالتبع، در بیان و بنان مبینان معصوم شریعت علیه السلام مقوله پوشش مورد توجه و التفات فوق‏العاده‏ای بوده است. توجه به این مقوله در سیره معصومین علیهم السلام و نوع مواجهه ایشان با این پدیده و تبیین آن، در دو مقام «تبلیغ و ترویج فرهنگ پوشش» (جهت اثباتی) و «مقابله و مبارزه با بدپوششی» (جهت سلبی) امکان‏پذیر است. از سوی دیگر، لازمه تغییر، تحولات زمانی و مکانی و نیز تفاوت عِده و عُده هر کدام از معصومین علیهم السلام با یکدیگر، بهره‏گیری از شیوه‏های مختلف در تبلیغ فرهنگ صحیح پوشش و مبارزه با مقوله بدپوششی است؛ چنانکه این مهم در سیره ایشان مشهود است.

مقاله حاضر برشهایی از مقاله تفصیلی حجتالاسلام والمسلمین عباسعلی مشکانی سبزواری با عنوان مبانی و الگوهای فقهی مواجهه با بدپوششی در سیره سیاسی و فرهنگی معصومین علیهم السلام مجله گفتمان فقه حکومتی/3 میباشد که در ادامه تقدیم خوانندگان ارجمند هفتهنامه افق حوزه میشود.


 نمونه‏هایی از برخوردهای رسمی و حکومتی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و امیرالمؤمنین علی علیه السلام با پدیده بدپوششی

در سیره نبوی و علوی به موارد متعددی برخورد می‏کنیم که در اعلامیه‏ها و بیانات رسمی و حکومتی، پدیده بدپوششی مورد تقبیح و مذمت قرار گرفته و در مواردی از عمال حکومتی خواسته شده که با این امر مقابله نمایند. در ذیل به چند مورد اشارتی می‏رود:

1. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم هنگامی که عمروبن حزم را بهعنوان والی نجران در یمن منصوب کرد، شرح وظایفی برای او نگاشت. حضرت در بخشی از این آیین‏نامه کاری، او را مسئول پاکدامنی و حجاب مردم می‏داند و از او می‏خواهد به اقدامات عملی در این زمینه همت گمارد: «عهد من محمد النبى رسول‏الله صلی الله علیه و آله و سلم لعمرو بن حزم حین بعثه الى الیمن، أمره بتقوى الله فى أمره کلّه... و ینهى الناس أن یصلّى أحد فى ثوب واحد صغیر، الا أن یکون ثوبا یثنى طرفیه على عاتقیه، و ینهى الناس أن یحتبى أحد فى ثوب واحد یفضى بفرجه الى السماء. و ینهى أن یعقص أحد شعر رأسه فى قفاه؛ اینکه مردم را از نماز خواندن در یک لباس کوچک نهى کند مگر اینکه پوششى باشد که بتواند دو طرف آن را به دو شانه خود گره بزند. و مردم را از اینکه لباس کوچکى بپوشند که عورتشان آشکار شود باز دارد و از اینکه کسى موهایش را پشت سرش انباشته کند، نهى کند» (میانجی، مکاتیب‏الرسول/ج2/ص528). این فرمایش که در واقع وظایف حکومت را نیز بازگو می‏کند، با صراحت، گسترش حجاب و عفاف و برخورد با پدیده بدپوششی را از کارویژه‏های حکومت میداند.

2. از جابربن عبدالله انصاری نقل شده است که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم از توقف زنان در مسیر رفت و آمد و اینکه زنان هنگام بیرون آمدن از خانه لباس شهرت بپوشند، نهی میکرد. همچنین زنان را از آنچه سبب ایجاد زینت در صدایشان (ناز و کرشمه) می‏شود و نیز از بلند کردن صدایشان در غیر ضرورت نهی فرموده است: همانا رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نهی میفرمود از اینکه زن از وسط خیابان و یا کوچه راه برود، و می‏فرمود: زنان سهمی در وسط جاده ندارند؛ ایشان نهی می‏کرد از اینکه زن هنگام خارج شدن از منزل، لباسی بپوشد که مشهور و انگشتنما باشد و یا خود را تزیین به زیورآلاتی نماید که موقع راه رفتن سر و صدای آنها شنیده شود (و باعث جلب توجه مردان نامحرم گردد)؛ حضرت لعنت می‏کرد زنانی را که خود را (از لحاظ پوشش و رفتار) شبیه مردان می‏کنند و یا مردانی را که خود را شبیه زنان می‏نمایند؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نهی میکرد از اینکه زنان بدون ضرورت در میان نامحرمان حرف بزنند، و یا در غیر خانه‏های خودشان شب را بخوابند؛ ایشان نهی می‏کرد از اینکه مردان نامحرم بر آنان سلام کنند.‏ (مستدرک‏الوسائل/ ج14/ص280) این روایت پیرامون حضور زنان در اجتماع از جهت پوشش و شیوه گفتوگوی اجتماعی آنان وارد شده است. بنابراین از روایت می‏توان این مطلب را برداشت نمود که، حکومت و دستگاه‏های حکومتی می‏توانند در صورت عدم رعایت پوشش در محافل اجتماعی توسط زنان با ایشان برخورد نموده و مانع از حضور زنان بد حجاب در جامعه شود.

3. نقل شده است: هنگامی که رسول‏ خدا صلی الله علیه و آله و سلم نماز جماعت را تمام میکرد، هنگام خارج شدن از مسجد، قدری درنگ میکرد تا زنان خارج شوند: «حمزة بن أبی اُسید الأنصاری عن أب أنَّه سَمِعَ رَسولَ‏الله صلی الله علیه و آله و سلم یَقولُ وهُوَ خارِجٌ مِنَ المَسجِدِ، فَاختَلَطَ الرِّجالُ مَعَ النِّساءِ فِی الطَّریقِ، فَقالَ رَسولُ‏اللهِ صلی الله علیه و آله و سلم لِلنِّساءِ: اِستَأخِرنَ؛ فَإِنَّهُ لَیسَ لَکُنَّ أن تَحقُقنَ الطَّریقَ، عَلَیکُنَّ بِحافّاتِ الطَّریقِ» (سنن‏ابی‏داود/ج7/ص543) همچنین آن حضرت به زنان دستور داده بود هنگامی که زنان در مسجد حضور می‏یابند، عطر و بوی خوش بکار نبرند: «إذا شَهِدَتْ اِحداکُنَّ الْمَسْجِدَ فلا تَمَسَّ طیّبا» (ابن‏ابی‏الحدید، شرح نهج‏البلاغه/ج19/ص347) حضور زنان در مسجد تابع حضور آنان در اجتماع است. بنابراین پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در این روایت به نوعی در مقام بیان کیفیت حضور زنان در اجتماعات و مواردی که باید از جانب آنها رعایت شود، میباشد.

4. در حدیت دیگری آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به دختر گرامی خود دستور داد تا از اضافه ملحفه، سرش را بپوشاند: در این روایت کیفیت پوشش توسط پیامبر خطاب به دختر گرامی‏شان بیان شده است. با تنقیح مناط می‏توان این روایت را علتی بر لزوم پوشاندن سر، توسط زنان در حضورهای اجتماعی و در برابر نامحرمان دانست. بنابراین حکومت می‏تواند در راستای برنامه‏ریزی جهت پوشش زنان از اینگونه روایات بهعنوان راهبرد استفاده نماید. چنانچه در روایات دیگری که در ذیل بدان‏ها اشاره خواهد شد، نیز به بحث کیفیت ظاهر شدن زنان در محیط‏های اجتماعی پرداخته شده است و هر کدام از این روایات می‏تواند مبنایی برای ایجاد قوانینی در مورد مسئله پوشش، حجاب و یا مقابله حکومت با پدیده بدپوششی قرار بگیرد. (مستدرک الوسائل/ج8/ص368)

5. امام صادق علیه السلام به نقل از رسول ‏خدا صلی الله علیه و آله و سلم می‏فرماید: زنان نباید در جامعه از وسط جاده، خیابان و یا کوچه عبور کنند و راه بروند، بلکه باید همیشه از دو طرف آن، یعنی از کناره‏های آن راه روند: «هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی‏عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ‏اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم لَیْسَ‏ لِلنِّسَاءِ مِنْ‏ سَرَاةِ الطَّرِیقِ وَ لَکِنْ جَنْبَیْهِ یَعْنِی وَسَطَهُ» (کلینی، الکافی/ج5/ ص519) این روایت صراحتاً جنبه اجتماعی و حکومتی داشته و در آن به کیفیت حضور زنان در خیابان اشاره شده است. این روایت از یکسو اشاره میکند، رفت و آمد زنان در معابر عمومی موجب جلب توجه مردان نامحرم میشود و شاید منجر به اعمال نامطلوب و منفی شود و از سوی دیگر نباید مانع از رفت و آمد زنان شد و آنان را در خانه حبس نمود. پس اگر به هنگام رفت و آمد از کنار کوچه و خیابان عبور کنند تا کمتر مورد توجه واقع شوند؛ مناسب‏تر است. بر این اساس، اگر زنی بدون حجاب یا با حجاب نامناسب شرعی بخواهد در انظار عمومی رفت و آمد نماید؛ به شدت مورد نهی واقع میشود. زیرا در چنین حالتی جلب توجه بیشتری پیش می‏آید. از این‏رو، بی‏حجابی زنان در حکومت اسلامی مورد نهی مؤکَد است.

6. امام جعفر صادق علیه السلام میفرمایند: از جمله پیمان‏هایی که رسول‏خدا صلی الله علیه و آله و سلم از زنان امت خود گرفته است این است که چادرهای خود را در بین ساق پا و پشت خود جمع نکنند (و بر بدن نچسبانند)، و با مردان نامحرم در محل خلوتی ننشینند: «مِسْمَعٍ أَبِی سَیَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللهِ علیه السلام قَالَ: فِیمَا أَخَذَ رَسُولُ‏اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم مِنَ‏ الْبَیْعَهًْ عَلَى‏ النِّسَاءِ أَنْ‏ لَا یَحْتَبِینَ‏ وَ لَا یَقْعُدْنَ مَعَ الرِّجَالِ فِی الْخَلَاءِ» (الکافی/ج5/ص519). قرار گرفتن چنین مفاد و الزاماتی در یک پدیده سیاسی و اجتماعی (بیعت) بیانگر الزام از جایگاه حقوقی و حکومتی است.

7. امام جعفر صادق علیه السلام به نقل از امیرالمؤمنین علی علیه السلام کیفیت حضور زنان در یکی از مکان‏های عمومی یعنی بازار را تعیین می‏فرماید، که این حکم را می‏توان با تنقیح مناط در دیگر مکان‏های عمومی نیز جاری ساخت: «عَنْ أَبِی‏عَبْدِ اللهِ علیه السلام قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام یَا أَهْلَ الْعِرَاقِ نُبِّئْتُ أَنَّ نِسَاءَکُمْ یُدَافِعْنَ الرِّجَالَ فِی الطَّرِیقِ أَ مَا تَسْتَحْیُونَ (کلینی، الکافی/ج5/ ص537). و در حدیث دیگری از حضرت نقل است که: «أَنَّ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ علیه السلام قَالَ: أَ مَا تَسْتَحْیُونَ وَ لَا تَغَارُونَ نِسَاءَکُمْ یَخْرُجْنَ إِلَى الْأَسْوَاقِ وَ یُزَاحِمْنَ‏ الْعُلُوج‏»؛ آیا شرم نمی‏کنید و به غیرت نمی‏آیید، که زنان شما راهی بازارها و مغازه‏ها می‏شوند و با افراد بی‏دین برخورد میکنند. (همان/ج5/ص537) سیاق خطاب حضرت نشان میدهد که از جایگاه حکومت، چنین سرزنشی را متوجه سهلانگاری عراقیان کرده است و نه امر به معروف و نهی از منکر شخصی. خطاب کلی به عراقیان و گزارش دادن به حضرت گویای این نکته است. وقتی حضرت در حالی که حاکم است، آن هم با این لحن، خطابی را متوجه جامعه میکند، اصل این است که از موضع حاکمیت است و نه صرف بیان حکم شرعی یا وظیفه شخصی امر به معروف و نهی از منکر، همانند هر فرد دیگر. دیگر اینکه مقصود روایت این نیست که چرا زنان اهل عراق به رفت و آمد در خیابان و بازار مبادرت می‏کنند؛ بلکه مقصود سرزنش اهل عراق از نحوه رفت و آمد زنان است. به قرینه سخن رسول‏الله صلی الله علیه و آله و سلم که پیش‏تر نقل شد، امام علی علیه السلام زنان اهل عراق را امر کردند به هنگام رفت و آمد باید از کنار راه عبور کنند تا برخوردی با مردان پیش نیاید، اگر غیر این اتفاق افتد؛ نشانه بی‏شرمی و بی‏غیرتی اهل آن شهر است. مطابق این روایت نیز بی‏حجاب بودن زنان در معابر عمومی به طریق اولی مورد عتاب و نهی حاکم اسلامی قرار می‏گیرد.


 فرهنگ مواجهه با بدپوششی در سیره اهلبیت علیهم السلام

با مراجعه به روایاتی که در رابطه با پوشش و یا بدپوششی از جانب معصومان علیهم السلام به ما رسیده است، بهوضوح روشن میشود که ایشان در همهجا به یک شکل عمل نکرده و از شیوههای مختلفی برای مواجهه و برخورد با پدیده پوشش و بدپوششی استفاده میکردند. در یک دستهبندی کلی این روایات را میتوان به دو دسته تقسیم نمود: دسته اول مواردی است که معصوم علیه السلام بهصورت ایجابی با مسئله برخورد نموده و دسته دیگر مواردی است که شیوه مواجهه، سلبی بوده است.

1. تعلیمی- تبلیغی

استفاده از شیوه تعلیمی یکی از مواردی است که معصوم علیه السلام با استفاده از این روش و شیوه، برخوردی ایجابی با پدیده پوشش و بدپوششی از خود نشان داده است. در ادامه روایات عام و خاصی که دال بر این موضوعات است را ملاحظه میفرمایید:

ادله عام و خاص

1. امام صادق علیه السلام: «السَّکُونِیِّ عَنْ اَبِی عَبْدِالله علیه السلام قَالَ سُئِلَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله و سلم مَا زِینَةٌ الْمَرْاَةً لِلْاَعْمَی قَالَ الطِّیبُ وَ الْخِضَابُ فَإِنَّهُ مِنْ طِیبِ النَّسَمَهًْ؛ زینت زن در پیش مرد نابینا چه چیزی میتواند باشد؟ فرمود: عطر و حنا؛ چراکه حنا هم از خوشبوکنندههای انسان محسوب میشود.» (الکافی/5ج/ص564) بر اساس آیات قرآنی، زنان باید زینتهای خود را از دید نامحرمان مخفی و با پوشش مناسب در مجالس و ملاقات با مردان نامحرم حاضر شوند. با توجه به این دستور صریح مسئلهای که بهوجود میآید این است که چه چیزهایی زینت میباشد؟ حضرت با این روایت در مقام بیان برخی از مصادیق زینت بوده و بهواسطه این بیان به نوعی شیوه برخورد زنان با مردانی که اعمی و کور هستند را تعلیم و آموزش میدهد.

2. امام علی علیه السلام میفرماید: ما در حضور پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم بودیم، سؤالی را مطرح کردند که چه چیزی برای زنان بهترین است؟ همه ما در پاسخگویی ناتوان شده و پراکنده گشتیم، چون من به خانه مراجعت نمودم، قضیه را به اطلاع فاطمه علیها السلام رساندم، آن حضرت فرمودند: من جوابش را میدانم و آن اینکه «زنان مردان (نامحرم) را نبینند و مردان (نامحرم) زنان را» علی علیه السلام میفرماید: چون من این جواب را از فاطمه علیها السلام شنیدم، به حضور پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم رسیدم و عرض کردم. «ای رسول خدا! شما سؤالی فرمودید که، چه چیزی برای زنان بهترین است؟ اینک من جواب آن را میدانم و آن اینکه، زنان مردان (نامحرم) را نبینند و مردان (نامحرم) زنان را.» پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: یا علی! تو هنگامی که در نزد من بودی جواب این سؤال را ندانستی، چه کسی به شما پاسخ این سؤال را داد! علی علیه السلام گفت: من از فاطمه علیها السلام یاد گرفتم. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم با تعجب از آگاهی فاطمه علیها السلام فرمودند: فاطمه علیها السلام پاره تن من است. (وسایلالشیعه/ج20/ص62)

در این روایت حضرت زهرا علیها السلام، توصیهای اخلاقی برای زنان را مورد تأکید قرار داده است؛ یعنی با نگاه به ویژگیهای روحی و جسمی زن از یکسو و نیاز بشر در هر عصر و زمان به حفظ ارزشهای اخلاقی و انسانی که در رأس آنها همزیستی سالم اخلاقی زن و مرد است از سوی دیگر، سفارش دور بودن زن از مرد را مطرح کرده است. چراکه زن نقش اساسی در سلامتی یا فساد ارزشها ایفا میکند. روشن است که این امر منافاتی با حضور زن در اجتماع و مناصب اجتماعی در صورت احتیاج و ضرورت همراه با رعایت شئون و احکام اسلامی ندارد.

3. امام علی علیه السلام در وصیتش به امام حسن علیه السلام میفرماید: در امور سیاسی کشور از مشورت با زنان بپرهیز، که رأی آنان زود دست میشود و تصمیم آنان ناپایدار است. در پرده حجاب نگاهشان دار، تا نامحرمان را ننگرند، زیرا که سختگیری در پوشش، عامل سلامت و استواری آنان است. بیرون رفتن زنان بدتر از آن نیست که افراد غیرصالح را در میانشان آوری، و اگر بتوانی بهگونهای زندگی کنی که غیر تو را نشناسند چنین کن! کاری که برتر از توانایی زن است به او وامگذار که زن گل بهاری است نه پهلوانی سخت کوشا مبادا در گرامی داشتن زن زیادهروی کنی که او را به طمعورزی کشانده برای دیگران به ناروا شفاعت کند. (نهجالبلاغه/نامه31)

4. امیرالمؤمنین علی علیه السلام: «قالَ عَلیّ علیه السلام إنّما المرأةً لعبةً فمن اتّخذها فلیغطّها؛ به راستی که زن ظریف و آسیبپذیر است، هر کس او را (به همسری) گرفت باید بپوشاندش.» (غررالحکم و دررالکلم/ص273) در این روایت نیز به حفظ نظام خانواده توسط مردان اشاره شده است. بر اساس این روایت یکی از شیوههای حفظ خانواده مدیریت روابط زن با محیط اطرافش توسط مرد است.

5. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم: «عَنْ رَسُولِ الله صلی الله علیه و آله و سلم الْمَرْأةٌ عَوْرَةٌ سَتَرَهَا بَیْتُهَا فَإِذَا خَرَجَتْ اسْتَشْرَفَهَا الشَّیْطَان؛ زن سراسر پیکرش (اندام، حرکات و صدایش) شهوتانگیز و تحریککننده است. هنگامی که از خانه خارج میشود شیطان سراسر وجود او را احاطه میکند.» (مجموعه ورام/ج2/ص119) این حدیث مربوط به زنانی است که در برابر نامحرم چه در داخل منزل و چه خارج منزل و محل کار و تحصیل و... حجاب کامل را رعایت نمیکنند و با لباسها، سخنان و حرکات تحریکآمیزشان فضای جامعه را آلوده میسازند.

6. امام علی علیه السلام: «صِیَانَةُ المَرْاَةِ اَنْعَمُ لِحَالِهَا وَ اَدْوَمُ لِجَمَالِهَا؛ حفاظت از زن برای او بهتر است و زیباییاش را پایدارتر میسازد.» (جامعالاحادیث/ج25/ص540) یکی از مهمترین مصادیق حفاظت از زن «حفظ پوشیدگیاش» میباشد.

7. رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم: فی مجمعالبیان «غَیْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزِینَهًٍْ» و قد روی عن النبی صلی الله علیه و آله و سلم انه قال: «للزوج ما تحت الدرع، و للابن و الاخ ما فوق الدرع، و لغیر ذی محرم اربعةً اثواب: درع و خمار و جلباب و إزار»؛ نمایان ساختن تمام بدن برای زوج رواست و سر و گردن را میتوان در برابر پسر و برادر آشکار کرد، اما در برابر نامحرم باید از چهار پوشش استفاده کرد: پیراهن (درع)، روسری (خمار)، پوششی وسیعتر از روسری که بر روی سینه میافتد (جلباب) و چادر (ازار)». (نورالثقلین/ج3/ص624)

8. رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم: «لَا تَحِلُّ لِامْرَاَةٍ حَاضَتْ اَنْ تَتَّخِذَ قُصَّه اَوْ جُمَّه؛ روا نیست زنی که به دوران عادت ماهانه بلوغ رسیده موی جلوی سر و گیسوان خود را آشکار کند.» (الکافی/ج5/ص520)

9. امام صادق علیه السلام: «جَعْفَرِ بْنِ عُمَرَ عَنْ اَبِی عَبْدِاللهِ علیه السلام قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللهِ صلی الله علیه و آله و سلم اَنْ یَدْخُلَ الرِّجَالُ عَلَی النِّسَاءِ إِلَّا بِإِذْنِهِنَّ؛ رسول خدا از داخل شدن مردان به حریم زنان (جایی که زنان لازم نیست پوشیده باشند) بدون اجازه آنها را نهی فرموده است.» (الکافی/ج5/ص528) این سیره نبوی که از آن با عنوان «مسئله استیذان» (اجازه گرفتن هنگام ورود به خانههای مسکونی) یاد میشود و مستند به آیات قرآنی است (نور/27-29) به نوعی مرتبط با مسئله پوشش است؛ چه اینکه ورود سرزده مردان به حریم زنان، در حالی که آنها معمولاً در آن موقعیت انتظار مشاهده مردان بیگانه را ندارند و لذا پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم با نهی از ورود و دخول بدون اذن مردان به حریم زنان و لزوم استیذان، فرصت و لزوم پوشش را مورد تأکید قرار داده است.

10. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم خطاب به حولاء (یکی از زنان مدینه) میفرماید: «ای حولاء! زینت خود را برای غیر همسرت آشکار مکن؛ ای حولاء! بر زن جایز نیست که زیباییهای دست و پای خود را (بالاتر از مچ) برای مردی غیر از شوهرش آشکار کند، که اگر چنین کرد، همیشه در نفرین، خشم و کینه الهی و فرشتگان او خواهد بود و در قیامت، برای او عذابی دردناک فراهم است.» (مستدرک الوسائل/ج14/ص242)

11. امام صادق علیه السلام: «الفصیل بن یسار از امام صادق علیه السلام سؤال میکند: «آیا ساق دستهای زن از زینت است؛ زینتی که خداوند فرموده است: باید زنها آنها را آشکار نکنند؟ امام صادق علیه السلام فرمودند: آری (ساق دست زن باید پوشیده باشد) و نیز آنچه روسری آن را میپوشاند (مثل گردن) و بالاتر از جای دستبند (مثل ساق و آرنچ و بازو) نیز از زینت محسوب میشود (که باید پوشیده شود)» (الکافی/ج5/ص520) این پرسش صحابی حکایت از گرفتاری جامعه اسلامی در آن زمان دارد، گویا داشتن سرپوش بلند در آن زمان بهانهای برای زنان بوده تا بالاتر از مچ دستان خود را برهنه نگه دارند، و امام صادق علیه السلام با این بیان با کار آنها به مخالفت برخاسته است.

12. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم: «حُمَادَیَاتُ النِّسَاءِ غَضُ الْاَبْصَارِ وَ خَفَرُ الْاَعْرَاضِ وَ قِصَرُ الْوَهَازَهِ؛ بارزترین درجه زنان سه چیز است: پوشیدن چشم از نامحرمان، پوشیدن تمام اندام از بیگانگان، کم و با حیا از منزل بیرون شدن». (بحارالانوار/ ج32/ص154)

13. عایشه نقل میکند که؛ دختر عبدالله بن طفیل که برادر مادری من بود در حالی که زینت کرده بود به خانهام آمد. در همان هنگام پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نیز وارد شد و او را دید و از او روی برگرداند. عایشه گفت یا رسول الله این دختر، برادرزاده من و خردسال است! پس پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: هنگامی که زن به دوران عادت ماهانه رسید بر او جایز نیست که جز روی خود، موضع دیگری را نمایان کند.» (طبری، جامع البیان/ج9/ص305)

14. امام صادق علیه السلام: «لَا یَنْبَغِی لِلْمَرْاَةِ اَنْ تُجَمِّرَ ثَوْبَهَا إِذَا خَرَجَتْ مِنْ بَیْتِهَا؛ برای زن مسلمان شایسته نیست وقتی از خانه بیرون میآید لباسهایش را براق نماید.» (کلینی، الکافی/ج5/ص519) این روایت اولاً بیانگر لزوم اصل پوشش است و ثانیاً ارشاد به این است که پوشش زن نباید بهگونهای نازک باشد که رنگ بدن پیدا باشد و ثالثاً تعلیمکننده این مهم است که لباس نباید بهگونهای براق و رنگارنگ باشد که جلب توجه نماید.

15. امیرالمؤمنین علی علیه السلام: «عَلَیْکُمْ بِالصَّفِیقِ مِنَ الثِّیَابِ فَإِنَّ مَنْ رَقَّ ثَوْبُهُ رَقَّ دِینُه؛ لباسهایی که خوب بدن را میپوشانند بپوشید، چراکه هر کسی لباسش نازک و بدننما شود، اعتقاداتش نیز ضعیف خواهد شد». (عاملی، وسایلالشیعه/ج3/ ص282) این روایت تفاوتی بین زن و مرد قائل نشده و مطلق پوشش نازک و بدننما را چه برای زن و چه برای مرد مورد نهی ضمنی قرار داده است.

16. امام صادق علیه السلام: خطاب به یکی از زنان: «إِذَا عُدْتِ إِخْوَتَکِ، فَلَا تَلْبَسِی الْمُصَبَّغَهَ؛ هنگامی که به دیدار برادرانت رفتی، لباس رنگارنگ نپوش» (الکافی/ج5/ص526). امام علیه السلام در این روایت به زنان توصیه میکند که به هنگام خروج از منزل برای انجام امور و وظایف اجتماعی از پوشیدن لباسهای رنگارنگ که جلب توجه میکند پرهیز کنند.

17. امام محمد باقر علیه السلام درباره فرموده خداوند متعال: «و آشکار نسازند زینت خود را مگر آنچه آشکار است» فرمود: آن زینت، عبارت است از: لباس، سرمه، انگشتر، حنای دست و النگو. زینت، سه قسم است: زینتی برای مردم، زینتی برای محرم و زینتی برای شوهر. زینت برای مردم را یادآور شدیم. زینت محرم، جای گردنبند و بالاتر از آن و جای دستبند و پایینتر از آن و جای خلخال و پایینتر از آن و زینت شوهر تمامی بدن زن است. (بحارالانوار/ج101/ ص33)

2. تشویقی تنصیحی

ادله عام و خاص

1. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم: «اسْتَعِینُوا علی النِّسَاء بالعَریِ اَن احداهُنّ إِذا کَثُرَت ثِیَابهَا وَحَسَنَت زینَتها اعجَبَها الْخُرُوج؛ از کمی لباس برای نگهداشتن زنان کمک بگیرید؛ زیرا وقتی زن لباس فراوان و زینت کامل دارد، مایل به بیرون رفتن (و خودنمایی) است.» (پاینده، نهجالفصاحه/ص209)

2. امام علی علیه السلام: «انَّما یَنْبَغی لِاهْلِ الْعِصْمَهًِْ ...؛ سزاوار است اهل تقوا بر اهل معصیت و گناه ترحم کنند و با رحمت با آنان برخورد نمایند و با رفتار شایسته آنان را درمان کنند.» (سیدرضی، نهجالبلاغه/خطبه140) بر این اساس آمران به معروف و ناهیان از منکر نیز باید همچون طبیبان دلسوز، بیماران مبتلا به بیعفتی و بدپوششی را درمان کنند و به آنان با دیده رحمت و لطف و هدایت بنگرند.

3. امام علی علیه السلام میفرماید: در یک روز بارانی همراه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در بقیع نشسته بودیم که زنی سوار بر درازگوشی عبور کرد. دست حیوان داخل گودالی افتاد و زن به زمین خورد. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم چهره مبارکش را برگرداند. اصحاب عرض کردند: ای رسول خدا، آن زن، شلوار پوشیده است. پیامبر سه بار فرمودند: خدایا، زنانی را که شلوار میپوشند مورد مغفرت قرار بده. ای مردم از شلوار استفاده کنید، چراکه شلوار بهترین پوشش شما است و با آن زنانتان را هنگامی که از خانه خارج میشوند، حفظ کنید.» (مستدرک الوسائل/ج3/ص244)

4. حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم میفرماید: بهترین زنان شما کسانی هستند که بچهزا باشند، با شوهران خود مهربان باشند، با حجاب و پوشیده باشند، در بین طایفه خودشان با عزت باشند، در مواجهه با شوهران خود متواضع و نرمخو باشند، برای شوهران خودشان آرایش و زینت دهند، در میان نامحرمان و در جامعه عفیف باشند، سخن شوهران خود را گوش داده و اطاعت کنند، و هرگاه که با شوهران خود خلوت میکنند خود را کاملاً در اختیار آنها بگذارند و...» (بحارالانوار/ج103/ص235)

5. رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم میفرماید: فتنه کمبودها را دیدید و صبر کردید و من از فتنه رفاه بر شما بیم دارم که از طرف زنان میآید؛ هنگامی که النگوی طلا بهدست و پارچههای فاخر به تن میکنند و توانگران (اگر شوهری توانگر دارند) را به زحمت اندازند و از فقیر (اگر شوهری فقیر دارند) چیزی که بدان دسترسی ندارد بخواهند.» (پاینده، نهجالفصاحه/ص215)


خروج