پرسشهای علمی فرهنگی از محضر حضرت آیةاللّه سبحانی (مصحف فاطمه (س) چیست؟)
|
 |
گفته میشود شیعیان قرآنی به نام مصحف فاطمه دارند! این مطلب تاچه اندازهای صحت دارد؟
پاسخ: واژه صحف در قرآن به معنای مطلق کتاب آمده است، چنان که میفرماید: و اذا الصحف نشرت (1) آنگاه که نامههای اعمال منتشر گردد.
ان هذا لفیالصحف الاولی صحف ابراهیم و موسی (2) این در صحیفههای نخستین در کتاب ابراهیم و موسی است.
و همچنین مصحف نیز از همین ماده اخذ شده و به معنای دفتر یا کتاب جلد شده بهکار میرفت و در صدر اسلام حتی پس از درگذشت پیامبر صلیاللّهعلیهوآله مصحف تنها نام قرآن نبود بلکه هرکتاب مجلدی را مصحف مینامیدند.
ابن ابی داود سجستانی در باب گردآوری قرآن، در مصحفی از محمدبن سیرین نقل میکند: وقتی پیامبر صلیاللّهعلیهوآله درگذشت، علی علیهالسلام چنین گفت: اقسم علیّ علی ان لایرتدی الرداء الالجمعة حتی یجمعالقرآن فی مصحف. سوگند یاد کرد علی که رداء بر دوش نیندازدمگر برای نماز جمعه تا این که قرآن را در مجلدی جمع کنم.
و نیز ابیالعالیه نقل میکند: انّهم جمعوا القرآن فی مصحف فی خلافة ابیبکر، آنان قرآن را در خلافت ابی بکر در مصحفی جمع کردند. و نیز نقل میکند: ان عمربن الخطاب امر بجمعالقرآن و کان اوّل من جمعه فیالمصحف، عمربن خطاب فرمان به گردآوری قرآن داد و او اول کسی است که قرآن را در مصحف جمع کرد. (3) این جملهها حاکی است که در آن روزگار، مصحف به معنای دفتر بزرگ و یا کتابی مجلد بوده که اوراق را از پراکنده شدن حفظ میکرده، سپس به مرور زمان اختصاص به قرآن یافته است.
اتفاقاً روایات پیشوایان ما حاکی است که حتی در زمان آنان، لفظ مصحف به معنای کتاب و یا دفتر مکتوب بوده است.
امام صادق علیهالسلام فرمود: من قرا القرآن فیالمصحف یتمتع ببصره (4) هر کس قرآن را از روی برگهای مجلد بخواند، از چشم خود بهره میگیرد و نیز در حدیثی دیگر آمده است: قراءةُ القرآن فیالمصحف تخفّف العذاب عنالوالدین (5) خواندن قرآن از روی برگهای مجلد، عذاب را از پدر و مادر کم میکند.
مورخان درباره ترجمه خالدبن معدان مینویسند: ان خالدبن معدان کان علمه فی مصحف له ازار وعری(6). خالدبن معدان دانش خود را در دفتری ضبط کرده بود که برای آن دکمهها و دستگیره داشت. خالدبن معدان از تابعین بوده و هفتاد صحابی را درک کرده است و ابن اثیر ترجمه او را در ماده کلاعی آورده است (7).
پس تا اینجا روشن شد که تا پایان قرن اول، لفظ مصحف به معنای کتاب مجلد و یا دفترچه جلد شده بود که افراد، دانش و آگاهی خود را در آن ضبط میکردند. و اگر بعدها قرآن را مصحف گفتهاند، چون از ذهنها بیرون آمده و بر برگها نوشته شد و به صورت مجلد درآمد.
با توجه به این مسئله نباید در شگفت باشیم که دخت گرامی پیامبر صلیاللّهعلیهوآله دارای مصحفی باشد و دانش و آگاهیهای خود را که از پدر بزرگوارش برگرفته بود، در آن نوشته شود و برای فرزندان خود، به صورت بهترین میراث، به یادگار بگذارد.
خوشبختانه فرزندان فاطمه سلاماللّهعلیها حقیقت و واقع این مصحف را شناسانده و گفتهاند: این مصحف، جز یک رشته آگاهیهایی که از پدر بزرگوار شنیده و یا از طریق دیگر به دست آورده، چیز دیگری نیست. اینک برخی از روایات را میآوریم: حسنبن علی علیهالسلام فرمود: نزد ما جامعهای است که در آن حلال و حرام وارد نشده و مصحف فاطمه سلاماللّهعلیها هست در حالی که در آن کلمهای از قرآن نیست بلکه املای رسول خدا صلیاللّهعلیهوآله و خط علی علیهالسلام است و همگی در اختیار ماست (8). امام علیهالسلام با عنایت کامل یادآور میشود که در آن حلال و حرامی نیست تا مبادا تصور شود وحی تشریعی بر دخت پیامبر صلیاللّهعلیهوآله نازل میشده است. امام صادق علیهالسلام در روایت دیگر در توصیف مصحف فاطمه میگوید: واللّه ما فیه من قرآنکم حرف واحد. قلت هذا واللّه العلم؟ قال: انه لعلم و ما هو بذاک (9) به خدا سوگند کلمهای از قرآن شما در آن نیست. راوی می گوید: پرسیدم: آیا در آن دانش است؟ امام در پاسخ میگوید: بلی ولی نه از این دانشهای معمولی.
با توجه به آنچه گفته شد، روشن میگردد که مصحف فاطمه سلاماللّهعلیها ارتباطی به قرآن ندارد و کسانی که آن را دستاویزی برای تحریف قرآن دادهاند، اگر مغرض باشند، ناآگاهانه و بدون تحقیق درباره واقعیت آن سخن میگویند.
اکنون واقعیت را برای خوانندگان بیان میکنیم:
محدث در اسلام
یکی از معارف مسلم در میان علمای اسلام، وجود افراد محدّث در میان مسلمانان است. فرد محدّث پیامبر نیست و بر او وحی نازل نمیشود، ولی در عین حال، فرشتگان، با وی سخن میگویند، و سخن آنان را میشنود، و لذا او محدّث بر وزن اسم مفعول نام گرفته است، زیرا که فرشته با او حدیث می گوید. بخاری نقل میکند که پیامبر صلیاللّهعلیهوآله فرمود: لقد کان فیمن کان قبلکم من بنی اسرائیل رجال یکلّمون من غیر ان یکونوا انبیاء ... (10) در میان پیشینیان از بی اسرائیل، مردانی بودند که با آنها از عالم غیب سخن گفته میشد، بدون اینکه پیامبر باشند ... .
روایت درباره محدّث در میان امت اسلامی از طریق اهل سنّت و سخنان آنان در تفسیر این واژه بیش از آن است که در این جا نقل شود، و شارحان صحیح بخاری در این مورد، توضیحات کافی دادهاند. (11)
کلینی در کتاب کافی بابی تحت عنوان ان الائمة محدّثون، مفهّمون منعقد کرده و روایاتی در این مورد نقل کرده است، و همگی حاکی از آن است که محدث کسی است که صوت فرشته را میشنود، ولی او را نمیبیند. آنگاه اضافه میکند ائمه اهلبیت علیهمالسلام همگی محدّث هستند. (12)
فاطمه "محدّثه" است
دخت گرامی پیامبر صلیاللّهعلیهوآله به خاطر کمال وجودی،از افراد محدّث به شمار میرود، یعنی صدای فرشته را میشنید، ولی او را نمیدید، و این جریان، زمانی رخ داد که پدر والامقامش درگذشت. غم و اندوه او را فراگرفت. در این هنگام جبرئیل امین به فرمان الهی فرود آمد. اخباری را از آینده برای او بازگو مینمود و از این طریق، مایه تسلیت و تسلی خاطر او را فراهم میآورد. اینک ویژگیهای مصحف فاطمه را از زبان فرزندان او بیان میکنم: امام صادق علیهالسلام میفرماید: آنگاه که خدا پیامبرش را قبض روح نمود، اندوه فراوانی فاطمه سلاماللّهعلیها را در برگرفت. خدا فرشتهای را فرستاد تا او را تسلیت بگوید. فاطمه سلاماللّهعلیها امیرمومنان را از آنچه میشنید، آگاه ساخت. علی علیهالسلام فرمود:هرگاه صدای فرشته را شنیدی، مراآگاه کن تا آنچه میگوید، بنویسم. این گزارشها که از طریق فرشته به فاطمه سلاماللّهعلیها میرسید و او در اختیار علی علیهالسلام مینهاد، در دفتری جمع شد و نام مصحف به خود گرفت، ولی در آن چیزی از حلال و حرام نیست بلکه تنها گزارشهایی از آینده است. (13)
----------------------------------------------------
پینوشتها:
1. تکویر: 10.
2. اعلی: 19-18.
3. کتاب مصاحف نگارش حافظ ابوبکر عبداللّه بن ابی داوود سبحستانی ص 9-10.
4. اصول کافی: 613/2.
5. همان.
6. المصاحف سبحستانی، صص 135-134.
7. اللباب فی تهذیب الانساب، ابن اثیر: 62/3و63.
8. بصائر الدرجات، الصفار، صص 157و158.
9. کافی، همان، حدیث1.
10. بخاری، صحیح، ج 2، ص194.
11. ارشاد الساری بشری صحیح البخاری ج6 ص99.
12. اصول کافی ج1 ص327-325.
13. کافی، ج1، باب فیه ذکر الصحیفه، حدیث2.
انتهای پیام
|